İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) tarafından yapılan kapsamlı araştırma, Türkiye'de sıcak hava dalgalarının son yıllarda hem daha sık hem de daha şiddetli hale geldiğini ortaya koydu. Çalışmaya göre 2023 ve 2025 yazları, son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgalarının yaşandığı dönemler olarak kayıtlara geçti.
Türkiye'de iklim değişikliğinin etkileri her geçen yıl daha belirgin hale gelirken, yeni bir bilimsel çalışma aşırı sıcaklarla ilgili dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu.
İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü tarafından gerçekleştirilen araştırmada, Türkiye'deki sıcak hava dalgalarının geçmişten günümüze değişimi incelendi.
Prof. Dr. Barış Önol ve meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya tarafından hazırlanan çalışma, Avrupa Yerbilimleri Birliği (EGU) Konferansı'nda bilim dünyasıyla paylaşıldı.
Araştırmada, 1950-2025 yılları arasındaki döneme ait günlük maksimum sıcaklık verileri kullanılarak "Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi (HWMId)" yöntemiyle analiz yapıldı.
Türkiye'de yaz sıcaklıkları 2000'lerden sonra hızla arttı
Araştırma sonuçları, Türkiye'de özellikle son 25 yılda yaz sıcaklıklarında belirgin bir yükseliş yaşandığını gösterdi.
Çalışmaya göre 1970-1990 döneminde Türkiye genelinde yaz mevsimi ortalama sıcaklıkları 22-23 derece seviyelerinde bulunurken, 2000'li yıllardan itibaren bu değerlerde ciddi artış görüldü.
Isınma eğiliminin hızlanmasıyla birlikte yaz ortalama sıcaklıklarının 24-25 derece seviyelerine yükseldiği belirtildi.
2024 yılı ise dikkat çekici bir rekorla öne çıktı. Araştırma verilerine göre 2024 yazında Türkiye genelindeki ortalama sıcaklık 26,1 dereceye ulaşarak ölçüm dönemlerinin en yüksek seviyesine çıktı.
Sıcak hava dalgalarının şiddeti üç kat arttı
İTÜ araştırması, yalnızca ortalama sıcaklıkların değil, aşırı sıcak olaylarının gücünün de arttığını ortaya koydu.
Bilim insanları, 1980-2009 dönemini referans alarak yaptıkları değerlendirmede, 2010 sonrası yıllarda sıcak hava dalgalarının yıllık toplam şiddetinin yaklaşık üç kat yükseldiğini belirledi.
Bu artışın, Türkiye'deki iklim koşullarında önemli bir değişime işaret ettiği vurgulandı.
Araştırmacılar, sıcak hava dalgalarının artık daha uzun süre etkili olduğunu, daha yüksek sıcaklık değerlerine ulaştığını ve geçmiş dönemlere göre daha güçlü hissedildiğini ifade etti.
2023 ve 2025 en kritik yıllar oldu
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri ise 2023 ve 2025 yazlarına ilişkin veriler oldu.
Çalışmaya göre 2023 yazında yaşanan sıcak hava dalgalarının büyüklüğü, referans döneme göre yedi katın üzerinde gerçekleşti.
2025 yılında ise bu oran yaklaşık 11 kata kadar çıktı.
Bu veriler, 2023 ve 2025 yazlarını son 75 yılın en şiddetli sıcak hava dalgalarının yaşandığı dönemler haline getirdi.
Araştırmacılar, en sıcak yaz mevsimlerinin her zaman en güçlü sıcak hava dalgalarıyla aynı döneme denk gelmediğine dikkat çekti.
Sıcak hava dalgalarının oluşumunda;
Atmosferik blokajlar, Sıcak hava taşınımları, Deniz yüzeyi sıcaklıkları, Kuraklık koşulları, Toprak nemindeki değişimler
gibi birçok faktörün birlikte etkili olduğu belirtildi.
Türkiye'yi daha uzun sıcak dönemler bekliyor
Araştırmada, gelecekte sıcak hava dalgalarının daha uzun süreli ve daha sık görülebileceği uyarısı yapıldı.
Bilim insanlarının iklim projeksiyonlarına göre, 1976-2005 döneminde Türkiye'nin önemli kentlerinde yılda ortalama 3 ila 5 gün arasında görülen sıcak hava dalgalarının, önümüzdeki yıllarda ciddi şekilde artması bekleniyor.
Kötümser iklim senaryosuna göre 2021-2050 döneminde sıcak hava dalgası görülen gün sayısının;
İstanbul'da yaklaşık 16 gün, Ankara'da yaklaşık 16 gün, Konya'da yaklaşık 16 gün, Antalya'da yaklaşık 18 gün, İzmir'de yaklaşık 23 gün
seviyelerine çıkabileceği tahmin ediliyor.
2050 sonrası sıcak hava dalgaları iki aya yaklaşabilir
Araştırmanın daha ileri dönem projeksiyonları ise sıcaklık artışının devam etmesi halinde riskin daha da büyüyeceğini ortaya koydu.
2051-2080 döneminde sıcak hava dalgası yaşanan gün sayısının;
İstanbul ve Ankara'da yaklaşık 38 gün, Antalya ve Konya'da yaklaşık 40 gün, İzmir'de yaklaşık 53 gün
seviyelerine ulaşabileceği öngörülüyor.
Bu tablo, özellikle büyük şehirlerde sağlık, enerji tüketimi, tarım ve su kaynakları açısından yeni risklerin oluşabileceğine işaret ediyor.
Uzmanlardan iklim uyumu çağrısı
Araştırmacılar, artan sıcak hava dalgalarının yalnızca meteorolojik bir olay olmadığını, aynı zamanda toplum sağlığı ve şehir planlaması açısından da önemli sonuçlar doğurduğunu belirtti.
Aşırı sıcakların daha doğru tahmin edilmesi, erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi ve şehirlerin iklim değişikliğine uyumlu hale getirilmesi gerektiği vurgulandı.
Bilim insanları, Türkiye'nin özellikle sıcak hava dalgalarına karşı hazırlık kapasitesini artırması gerektiğini ifade ederken, iklim değişikliğinin etkilerinin önümüzdeki yıllarda daha belirgin hissedileceği uyarısında bulundu.